اقتراح: آیا اقتصاد ایران، اسلامی است؟
38 بازدید
نحوه تهیه : گروهی
محل انتشار : اقتصاد اسلامی ) بهار 1381 - شماره 5 )(20 صفحه - از 9 تا 28)
تعداد شرکت کننده : 0

با پیروزى انقلاب اسلامى و تغییر حکومت، این انتظار بحق از سوى مردم پدید آمد که به‏تدریج و با اجراى برنامه‏هاى روشن، اهداف و آموزه‏هاى اسلامى، از جمله در ابعاد اقتصادى تحقّق یابد. حال با گذشت بیست‏وچند سال از پیروزى انقلاب، این پرسش جدّى مطرح مى‏شود که «آیا اقتصاد ایران، اسلامى است،» و اگر نیست، چه کسى یا سِمَتى مسؤولیّت عدم تحقّق این خواست مکتبى و مردمى را به‏عهده دارد.

در این شماره، موضوع را به بحث گذاشته، دیدگاه استادان محترم دانشگاه، آقایان دکتر حسین نمازى (وزیر سابق امور اقتصادى و دارایى)، حجت‏الاسلام والمسلمین غلامرضا مصباحى (معاونت پژوهشى دانشگاه امام صادق علیه‏السلام ) و دکتر حسن سبحانى (نماینده مجلس شوراى اسلامى) را جویا مى‏شویم.

* مؤلّفه‏هاى اصلى براى اسلامى شدن نظام اقتصادى چه چیزهایى هستند؟

دکتر نمازى: مؤلّفه‏هاى اصلى براى اسلامى‏شدن نظام اقتصادى یا به‏عبارت دقیق‏تر، مؤلّفه‏هاى اصلى اقتصاد اسلامى را باید از منابع اصیل اسلام و در درجه اوّل، قرآن کریم به‏دست آورد. نخستین مؤلّفه را نگرش اسلام به انسان و جایگاه اودر جهان هستى تعیین مى‏کند:

وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً.(1) در این دیدگاه، انسان، مکرّم به تکریم الاهى و خلیفه خدا در زمین است، نه ابزار و عامل تولید. (آن هم، هم سطح سایر عوامل تولید)؛ بنابراین، تأمین کرامت انسان و حراست از آن، نخستین شرط لازم براى ایجاد نظام اسلامى است. فراهم‏ساختن زمینه فعّالیت‏هاى اقتصادى سالم و کسب درآمدهاى مشروع و قانونى به منظور تأمین معیشت شرافتمندانه انسان‏ها نیز در همین جهت از جایگاه و اهمّیّت ویژه‏اى برخوردار است.

مؤلّفه دیگر، عدالت اجتماعى با مفهوم اسلامى آن است. از این دیدگاه، آن‏چه در زمین آفریده شده، به همه انسان‏ها تعلّق دارد؛ به همین جهت، ثروت‏هاى عمومى و انفال به طور عمده در مالکیّت دولت یا مالکیّت عمومى قرار گرفته و احکام بهره‏بردارى از آن‏ها به صورتى پیش‏بینى شده است که موجب سلب حقوق دیگران نشود. با این نگرش، حق سائل و محروم در ثروت‏هاى ایجاد شده مشخّص و آشکار مى‏شود. در همین زمینه، معنا و جایگاه ضمان اعاله یا وظیفه تأمین معیشت افراد جامعه به وسیله دولت نیز روشن مى‏گردد. فراهم‏ساختن امکان اشتغال افراد جامعه و تناسب حقوق و دستمزدِ لااقل، با حداقلّ هزینه زندگى، از لوازم نظام اقتصاد اسلامى است.

دیگر مؤلّفه اسلامى شدن نظام اقتصادى که با عدالت اجتماعى ارتباط مى‏یابد، جلوگیرى از تمرکز ثروت و سیاست‏هایى است که باید در این زمینه اعمال شود:

کَیْ لاَ یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الاْءَغْنِیَاءِ مِنکُمْ.(2)

مؤلّفه دیگر، چارچوب فعّالیّت‏هاى اقتصادى و بستر آن است. بدیهى است که در هر نظام اقتصادى، فعّالیت‏هاى اقتصادى باید در چارچوب اصول و قوانین آن نظام انجام پذیرد. قابل تصوّر نیست که نظام اقتصادى اسلامى باشد و فعّالیت‏هاى اقتصادى به طور عمده در قالب ربا، احتکار، کم‏فروشى و غش در معامله انجام گیرد و نیز اختلاس و رانت‏خوارى در سطح گسترده رواج داشته باشد یا انجام هرگونه فعّالیت اقتصادى، بدون پرداخت رشوه در مراحل گوناگون امکان‏پذیر نباشد.

حجة‏الاسلام والمسلمین مصباحى: آن‏چه به‏صورت مؤلّفه‏هاى اصلى اسلامى

آدرس اینترنتی